Substantial Reform in the Drinking Water Sector

[:sq]

Fjala e Kryeministrit Edi Rama në prezantimin e reformës në sektorin e ujit të pijshëm:

Shumë faleminderit për praninë tuaj! Një prani që dëshmon të vërtetën e thjeshtë, se në procesin e qeverisjes së vendit dhe kur temat e qeverisjes janë tema kombëtare me interes publik nuk ka dallime partish. Natyrisht, përsa na takon, ne i konsiderojmë të 61 bashkitë e vendit si pjesë e organizmit shtetëror të këtij vendi dhe të 61 kryetarët e bashkive si partnerë në përpjekjen për të avancuar me axhendën progresive të vendit dhe për të vendosur ligjshmërinë në çdo sektor.

E vërteta është se në çështjen e ujit kemi një prapambetje shumë të gjatë. Nga eksperienca e freskët e pas zgjedhjeve, në të gjithë turin e dëgjesave të organizuara prej nesh, ankesat e regjistruara nga qytetarët në të gjithë territorin për furnizimin me ujë përbëjnë një shqetësim parësor.

Sot, ne si vend jemi një dëshmi e gjallë e të vërtetës së thjeshtë se dallimin mes vendeve që zhvillohen dhe vendeve që nuk zhvillohen, mes vendeve më të zhvilluara dhe vendeve në zhvillim, nuk e bën pasuria natyrore, por e bën dija dhe aftësia për ta kthyer pasurinë natyrore në vlerë që zhvillon vendin, zhvillon shoqërinë, rrit mirëqenien.

Jemi vendi i dytë më i pasur në Europë në burime ujore dhe jemi i vetmi vend në Europë që kemi probleme serioze me furnizim me ujë të pijshëm. Nëse e gjykojmë ujin si një kriter thelbësor për ekzistencën, atëherë, shqiptarët, mbi bazën e këtij kriteri, në shumë pjesë të vendit mbijetojnë dhe nuk jetojnë normalisht. Me përjashtim të banorëve të 7 qyteteve në të gjithë vendin, në shumicën e qendrave të banuara, edhe atyre të mëdha, uji vjen në rubinet vetëm 4-5 orë. Nëpër fshatra, ndonjëherë edhe vetëm 1 ore në ditë.

Është e papranueshme që edhe në mes të kryeqytetit shohim dëshminë rrëqethëse të kësaj prapambetjeje shumë të gjatë, por, mbi të gjitha, të një prapambetjeje të vetë shtetit dhe të të dy niveleve të qeverisjes. Natyrisht, përgjegjësinë më të madhe e ka niveli i parë i qeverisjes, qeverisja qendrore që për 27 vjet nuk ka arritur të zgjidhë një problem kaq flagrant në sytë e të gjithëve. Mjafton të hedhësh sytë në tarracat e Tiranës, për të kuptuar se ku jemi.

Është bërë një përgatitje shumë e detajuar, duke u nisur nga një bazë të dhënash që mjafton t’iu hedhësh një sy dhe janë realisht tronditëse. Mjafton t’ju them se, sipas këtyre të dhënave, mjafton të përdorim vetëm 1% të burimeve tona ujore, për të garantuar furnizim të pandërprere, ditë-natë, për të gjithë popullsinë vendit. Vetëm 1% e burimeve që kemi në dispozicion. Ndërkohë që vende të tjera nuk kanë një pikë ujë nëntokë dhe arrijnë të furnizojnë ditë-natë popullsinë e tyre, me sisteme ujësjellësish perfekt.

Po mbushen 30 vjet që uji është konsideruar si mall pa zot dhe jo si një pasuri kolosale, që mund dhe duhet të përkthehet në zhvillim dhe mirëqenie. Një mall pa zot, sepse në të gjithë territorin, mbi ujin nuk ka pasur shtet në asnjë nivel. Duhet të jemi të gjithë të turpëruar që ndërmarrjet e ujësjellësve, për vite të tëra janë kthyer nga kompani në ndërmarrje punësimi për njerëz që nuk kanë asnjë lidhje me sektorin dhe për njerëz që nuk sjellin asnjë kontribut për kompanitë, përveçse janë pjesë e një procesi gërryes, degradues, shkatërrues për vetë kompanitë dhe për burimet ujore në dispozicion për qytetarët, me të gjitha pasojat që ne të gjithë i kemi parasysh.

Në Shqipëri përdorim 10 herë më shumë energji elektrike sesa në Gjermani, për të sjellë ujë në çezmat e qytetarëve. Në koston e ujit që konsumojmë, 40% e zë vlera e energjisë elektrike për pompat e vendosura në pothuajse çdo pallat, apo ujësjellës anembanë vendit. 12% e energjisë së faturuar përgjatë harkut të një viti në të gjithë vendin shkon për të nxjerrë ujë të pijshëm, afro 30 milionë euro në vit.

Gjatë 4 viteve të fundit është shpenzuar shumë, afro 400 milionë euro, për të ndërtuar ujësjellës të rinj, për të përmirësuar sistemin e shpërndarjes, apo edhe për impiante trajtimi të ujërave të zeza. Megjithatë, siç ju vetë mund të dëshmoni, në çdo bashki të vendit, situata është ekonomikisht e paqëndrueshme. Në çdo 4 litër ujë që prodhon e gjithë kjo makineri e degraduar, me kosto kaq të lartë, vetëm 1 litër faturohet. Kjo bën që shteti të subvencionojë vit pas viti ujësjellësit që të mos falimentojnë.

Është një situatë që nuk ka si bëhet më keq. Vetëm një reformë rrënjësore, me një vendosmëri të hekurt, e ngjashme me reformën dhe me vendosmërinë që patëm të gjithë sëbashku në sistemin e energjisë elektrike, mund të na japë zgjidhjen për të dalë nga ky sistem i falimentuar, që mbahet në agoni vit pas viti, duke shpenzuar para pa fund dhe pa marrë mbrapsht përmirësime të ndjeshme dhe të mundshme në jetën e përditshme të qytetarëve.

Kemi kaluar të gjitha fazat dhe kemi studiuar gjatë gjithë kësaj periudhe gjithçka është bërë për të adresuar problemin. Mund t’ju them një shifër, që është edhe kjo tronditëse; shteti shqiptar, përmes qeverive të ndryshme, ka shpenzuar para, për të pasur në 23 vjet, 27 Strategji Kombëtare për ujin, që tregon se një pjesë e këtyre strategjive thjesht janë financuar dhe njeri s’ka marr vesh se çfarë po financon. Financimi i tyre është bërë në mungesë të plotë koordinimi brenda për brenda vetë qeverive. Pa folur për dokumentet strategjikë që kanë shoqëruar Strategjitë, që janë edhe ato një mal i lartë letrash që jo nuk i ka zbatuar, por, mesa duket, nuk i ka lexuar askush tjetër, përveç autorëve.

Mbi të gjithë eksperiencën e hidhur, mbi të gjitha Strategjitë e shkruara, mbi të gjitha konsultimet e bëra, ne kemi ndërtuar një plan operacional dhe duam që sëbashku me të gjithë ju t’i përvishemi një pune kolosale, ditë për ditë, për të dalë nga ky pozicion turpërues për vendin dhe poshtërues për konsumatorët familjarë në mbarë territorin e Shqipërisë. Nuk mundet ta pranojmë që ky vend me një pasuri kaq të madhe, problemin kryesor ta ketë tek paaftësia dhe mungesa e vullnetit për ta kthyer këtë pasuri natyrore në cilësi jete. Këtë s’mund ta pranojmë, me asnjë çmim.

Ne kemi ndërtuar një plan që nis me një thirrje publike, të cilën ju ftoj të gjithëve ta përsërisim për 90 ditë rresht. Të gjithë ata që furnizohen me ujë në rrugë të paligjshme kanë 90 ditë kohë, që të vetërregullojnë situatën e tyre. Nuk do të fillojmë me penalizime. Vjedhja e ujit, njësoj si vjedhja e energjisë, njësoj si çdo vjedhje tjetër dënohet nga Kodi Penal i Republikës së Shqipërisë. Por duke pasur parasysh të gjithë këtë trashëgimi, që është edhe një trashëgimi në mentalitet, ne e shikojmë të udhës që t’iu japim kohë të gjithëve konsumatorëve të ujit që të vetërregullohen.

Në bashkëpunim me bashkinë, me mbështetjen e Policisë së Shtetit dhe të të gjithë strukturave të tjera qendrore, ne do të fillojmë menjëherë prerjen e lidhjeve të paligjshme. Por kjo nuk do të shoqërohet me penalizime. 90 ditë, kushdo që merr dhe kërkon të marrë ujë më pas nga sistemi i ujësjellësit duhet të vetërregullohet, të lidhë kontratën me ndërmarrjen përkatëse, në mënyrë që të mos penalizohet pas 90 ditëve.

Ne duam që brenda 300 ditëve të para të qeverisjes, pak a shumë deri në qershor, të kemi pajisur me matës të gjithë ata që do të vetërregullohen, apo që pastaj do të detyrohen të rregullohen, duke marrë përsipër edhe penalizimet, të cilat do të jenë shumë të renda. Kodi Penal i ka shumë të qarta.

Brenda më pak se një viti, beteja duhet të jetë e fokusuar tek mendësia, tek ndryshimi i mendësisë, sepse, për fat të mirë, njësoj si me energjinë elektrike, shembullin e kemi shumë të qartë. Nuk janë të gjithë që e vjedhin ujin. nuk janë të gjithë që nuk paguajnë. Ka një pjesë të konsiderueshme qytetarësh që paguajnë rregullisht. Ajo pjesë, as nuk mund të vazhdojë të paguajë më edhe për ata që s’paguajnë, që të mbajë në këmbë ndërmarrjet e ujësjellësit dhe as nuk mund të penalizohet me furnizim më të paktë, për shkak se pjesa tjetër nuk paguan. Fakti që në çdo qytet, në çdo zonë, nga zonat më të varfra tek zonat më të pasura ka konsumatorë që paguajnë rregullisht, mjafton për t’iu thënë të tjerëve se nuk jeni ndryshe nga këta dhe ju duhet të paguani njësoj si këta.

Operacioni kombëtar për pastrimin e rrjetit nga lidhjet e paligjshme dhe të gjithë ata që janë në shkelje të Kodit Penal të Republikës së Shqipërisë do të fillojë menjëherë dhe – këtë do t’iu lutesha të gjithë kryetarëve të bashkive, të gjithë prefektëve, të gjithë drejtorëve përgjegjës për ndërmarrjet ta përsërisin çdo ditë, – do të bazohet në domosdoshmërinë që njerëzit vetë të angazhohen me vullnet të lirë, brenda 90 ditëve për të rregulluar gjendjen e tyre, por ama do të fillojë menjëherë si operacion.

Në 1 shkurt të vitit 2018, të gjithë ata konsumatorë familjarë apo biznese, që do të identifikohen se kanë ende lidhje të paligjshme, do të procedohen penalisht dhe sipas ligjeve në fuqi rrezikojnë masa shumë më të rënda, sesa fatura e pagesës së ujit, që, për hir të së vërtetës, në të gjithë territorin e vendit është shumë e ulët krahasuar me koston e prodhimit të ujit. Po ashtu, konsumatorët që kanë detyrime të prapambetura duhen të marrin masa për të likuiduar faturat e papaguara, përpara se të fillojë ndërprerja e shërbimit.

Nga data 21 tetor, operatorët e shërbimit në të gjithë vendin kanë urdhër të prerë, të mos lidhin asnjë kontratë të re, nëse aplikuesi nuk është i pajisur me matës. Natyrisht, në këtë përpjekje, barra e bashkive është e posaçme, nuk është njësoj si në rastin e operacionit për energjinë elektrike, pasi në këtë rast bashkitë kanë një përgjegjësi të drejtpërdrejtë. Nga ana tjetër, edhe mirëkuptimi i qeverisë është i posaçëm, duke pasur parasysh se bashkitë nuk i kanë të gjitha mundësitë e nevojshme, për të operuar në pavarësi nga mbështetja e qeverisë.

Qeveria nuk do të subvencionojë asnjë qindarkë për asnjë ndërmarrje që nuk i nënshtrohet kësaj përpjekjeje të përbashkët dhe nuk bën detyrën në këtë përpjekje të përbashkët. Nëse ndërmarrja nuk përfshihet në këtë operacion, nuk ka për të marrë asnjë qindarkë subvencion. Nëse ndërmarrja përfshihet në këtë operacion, bën punën e vet, bashkia bën punën e vet, sigurisht që i takon qeverisë që të mbështesë, për të siguruar vazhdimësinë. Nuk mundet që t’i referohemi ligjit në mënyrë të verbër, duke thënë kjo është puna juaj, ndaj bëjeni ju, pasi furnizimi me ujë i popullsisë është një përgjegjësi e plotë, e përbashkët, se vetëdija jonë për mundësitë e bashkive është e qartë se janë mundësi të kufizuara dhe se në këtë operacion, ne jemi partnerë. Nuk jemi për t’i lënë topin njëri-tjetrit dhe as për t’i lënë fajin njëri-tjetrit.

Dua t’ju bëj me dije se janë 270 mijë familje, apo subjekte tregtare, që sot nuk përdorin matës. Kjo nuk mund të tolerohet më dhe të gjithë duhet të ftohen të legalizohen vetë, pa penalitete.

25 mijë puse rezultojnë të hapura në Republikën e Shqipërisë, nga të cilat vetëm 265 kanë leje. Një barbari më vete, por edhe kjo produkt i një tradite thuajse 30-vjeçare braktisjeje të detyrës nga ana e shtetit, në raport me këtë nevojë jetike të qytetarëve. Brenda vitit 2018, çdo konsumator që përdor, apo dëshiron të përdorë ujërat nëntokësorë duhet të jetë i pajisur me leje autorizimi për ta shfrytëzuar këtë pasuri të përbashkët. Formalizimi i të gjitha puseve që plotësojnë kushtet teknike dhe mbyllja e të gjitha puseve që nuk i plotësojnë këto kushte do të jetë pjesë e këtij operacioni. I gjithë sistemi i puseve po ashtu do të kontrollohet me matës.

Ka dhe një element tjetër, për të cilin, kryetarët e bashkive që kanë lumenj në territorin e tyre janë më shumë sesa të vetëdijshëm dhe e kanë ngritur si shqetësim, është historia e shfrytëzimit abuziv dhe devijimit për qejf të shtretërve të lumenjve. Abuzimi me lumenjtë është shndërruar edhe në arsye madhore e përmbytjeve, që kur ndodhin shkaktojnë dhjetëra e dhjetëra miliona dëme anembanë vendit. Ne duam ta ndalojmë menjëherë marrjen e materialeve inerte nga lumenjtë, të largojmë nyjet e inerteve të depozituara në brigjet e lumenjve dhe të fillojmë betejën kundër erozionit dhe mbrojtjen e tokës bujqësore.

Duke filluar nga 15 nëntori, të gjitha subjektet që do të identifikohen në shtretërit dhe brigjet e lumenjve, apo liqeneve, me apo pa ujë në atë zonë, do të procedohen në zbatim të kuadrit ligjor në fuqi dhe do t’ju sekuestrohen mjetet, sipas ligjeve në fuqi.

Paralelisht, Ministria e Turizmit dhe Mjedisit do të nisë një operacion kombëtar, në bashkëpunim me pushtetin vendor, për pastrimin e shtretërve të lumenjve nga inertet, nga mbeturinat, nga derdhjet e lloj-lloj kimikateve industriale që dëmtojnë ekosistemin, dëmtojnë shëndetin dhe janë akumuluar aty prej vitesh e vitesh të tëra.

Brenda vitit 2018 do të merren masa që në tërësi të kemi një përmirësim të kësaj situate, duke e ndaluar rreptësisht depozitimin e mbetjeve urbane dhe atyre të ngurta nëpër lumenj, si dhe duke e ndaluar shkarkimin e ujërave të patrajtuar industrialë nëpër lumenj.

Në këtë betejë, ne e konsiderojmë veten bashkë dhe pa asnjë dallim me të gjithë ju. Natyrisht që eksperienca, nevoja e përditshme e punës së kryetarëve të bashkive bën që ju të jeni jo vetëm partnerë në zbatimin e këtij operacioni masiv, por edhe të mirëpritur për çdo sugjerim dhe ide konkrete në përmirësimin e punës në proces.

Edhe prefektët e sapoemëruar do të jenë pjesë e këtij operacioni, duke koordinuar ngushtësisht punën mes qeverisë dhe kryetareve të bashkive, duke qenë pranë njësive vendore dhe duke garantuar që në çdo moment të jemi sinkron në adresimin e çdo shqetësimi, apo të çdo situate që kërkon ndërhyrje ad-hoc.

Në këtë operacion, ne kemi mbajtur parasysh edhe domosdoshmërinë për të hartuar një paketë solidariteti me kategorinë e njerëzve në nevojë, njësoj siç kemi bërë me energjinë elektrike. Por në ndryshim nga energjia elektrike është fakt i njohur botërisht se uji është një mall shumë më lehtësisht i kursyeshëm nga ana e konsumatorit, sepse nuk është njësoj si me domosdoshmërinë për të pasur dritë, kur bie nata.

Nëse në vendet më të zhvilluara, në vendet me të ardhurat më të larta, në vendet me mirëqenien më të lartë nuk ka konsumator që nuk garantohet se e mbyll siç duhet rubinetin, nuk mendoj që ne mund të tolerojmë që uji i pijshëm të përdoret për të larë rrugët, siç ndodh rëndom, përpara njësive tregtare të të gjitha qyteteve, duke filluar nga Tirana, pa llogaritur vaditjet e bahçeve me ujë të pijshëm e me radhë.

Kjo është një sfidë e vështirë, por krejt e mundur, pasi nuk jemi në kushtet, kur duhet të fillojmë të kërkojmë pagesë për një mall ku nuk paguan askush, por jemi në kushtet kur një pjesë e rëndësishme e popullsisë paguan rregullisht, pavarësisht se ka të ardhura të larta, apo të ardhura më të ulëta. Edhe në fshatrat me furnizimin më të ulët, jo gjithkush nuk paguan, ka plot që paguajnë. Ka shembuj plot, falë edhe punës së bërë nga disa ndërmarrje ujësjellësi, nga disa drejtues ujësjellësish, ku edhe në fshatin më të largët paguhet rregullisht uji. Që do të thotë se kjo është çështje ligjshmërie, çështje përputhshmërie e sjelljes së çdo konsumatori në raport me ligjin dhe në raport me detyrimet ndaj komunitetit.

Qeveria do të mbështesë me të gjitha mundësitë çdo bashki dhe çdo ndërmarrje ujësjellësi, që do të bëjë detyrën e vet në këtë operacion, por nuk do të subvencionojmë asnjë qindarkë për ata që do vazhdojnë me avazin e vjetër. Këtu e kam kryesisht me ndërmarrjet e ujësjellësit, me drejtorët e ujësjellësve që nxjerrin lloj-lloj arsyesh dhe iu rrokanisin kokën kryetarëve të bashkive me lloj-lloj justifikimesh, duke i vënë në pozitën që ose të besojnë justifikime që nuk kanë asnjë bazë, duke kërkuar pastaj justifikime për veten e tyre, ose të dorëzohen. Këtu s’ka asnjë arsye, as për të besuar në llafe dhe as për t’u dorëzuar.

Drejtorët e ujësjellësit nuk janë punonjës socialë, nuk kanë asnjë detyrim për të bërë politika sociale dhe pas fjalës “sociale” nuk mund të fshehin më vjedhje dhe abuzime, se njësoj si në sektorin e energjisë elektrike, ku në vazhdimësi, edhe sot që flasim, ne shohim që zhvillohet edhe një luftë brenda për brenda sistemit për ata që abuzojnë si faturistë, apo si punonjës të kompanisë, ndodh edhe me ujin. Për të mos thënë se është e vërtetë edhe që punonjësit e ujësjellësit shpesh angazhohen me para në dorë për të bërë lidhjet e paligjshme, se lidhjet e paligjshme kërkojnë teknikë. Teknikët e ujësjellësit që duhet të bëjnë punën e shtetit shkojnë e marrin ryshfet për të bërë lidhjet e paligjshme. Kjo është një histori e vjetër. E kam ndeshur unë, si kryetar Bashkie në Tiranë, për një kohë të gjatë, kur jemi marrë me këtë çështje. Edhe eksperienca ime si kryetar bashkie më ka treguar që në këtë betejë, bashkia dhe kryetari i bashkisë nuk fiton kurrë, nëse nuk ka të gjithë mbështetjen e qeverisë, mbështetjen e policisë, mbështetjen e strukturave shtetërore, që duhet të jenë të përfshira në këtë operacion.

Në këtë aspekt, ne e dimë shumë mirë detyrën tonë. Do t’i jemi pranë çdo njësie vendore. Nga ana tjetër, e vetmja gjë që kërkojmë nga çdo njësi vendore është rezultati në këtë drejtim. Sa më shumë rezultat të kemi në këtë drejtim, aq më shumë, brenda mundësve që ka buxheti i shtetit, ne do të ecim me mbështetjen financiare për ristrukturimin e ndërmarrjeve. Ju takon ju kryetarëve të bashkive, bashkë me këshillat bashkiakë, që këto ndërmarrje t’i pastroni nga parazitët, nga grabitqarët, nga njerëzit që janë aty për të marrë një rrogë. Nuk janë ndërmarrje punësimi dhe nuk mund ta bëjnë dot punën, nëse nuk sillen si kompani në treg, nëse nuk kërkojnë që mallin që shesin, ta shesin në këmbim të çmimit që malli ka. Kështu do fillojë të përmirësohet buxheti i ndërmarrjeve, do fillojë të përmirësohet edhe buxheti i njësive vendore, do fillojë të rritet buxheti i investimeve edhe nga qeveria qendrore për këtë sektor kaq jetik.

Edhe njëherë faleminderit për praninë!

Pyetje: A ka menduar qeveria të rishikojë çmimin e energjisë elektrike, jo çmim biznesi, por një çmim tjetër për ujësjellësit?

Borxhet e TVSH-së dhe të energjisë elektrike të mbartura nga ish komunat dhe ish ndërmarrjet e ujësjellësve, a është menduar që të rimbursohen, a të bëhet diçka nga detyrimet që kanë pasur ish komunat? 

Kryeministri Rama: Kur nisi reforma e energjisë, tendenca e përgjithshme dhe nuk e kam këtu vetëm për opozitën, por edhe brenda shumicës dhe qeverisë, por dhe brenda ekipit që punonte për reformën, ishte të falim. Arsyeja pse unë isha kundër, ishte se falja sjell vazhdimësi dhe nevojë për falje tjetër, ndërkohë që koha na dha të drejtë. Ne, në proces ndërtuam qasje pas qasjeje një tërësi mekanizmash lehtësues për ata që u futën në kuadër të plotë ligjor dhe dëshmuan vullnet për të mos vazhduar avazin e vjetër. Hap pas hapi dolën paketat lehtësuese, të cilat garantuan lehtësimin e barrës së të shkuarës, por njëkohësisht vazhdimësinë në vijën e re.

Unë e di shumë mirë e kam shumë të qartë, nëse ne do thoshim, borxhet janë të juaja dhe ju do t’i paguani, çdo kryetar bashkie do çohej e do thoshte, ne nuk kemi asnjë shans të bëjmë asnjë gjë, sepse këto borxhe nuk i paguajmë dot. Nuk është kjo që po themi, është tjetër gjë. Borxhet janë pjesë e një historie që në radhë të parë duhet të ndryshojë në mentalitet. Janë aty, askush nuk ju kërkon juve që t’i paguani sot. Por vlerësimi mbi borxhin do të bëhet duke u nisur nga sot e më pas.

Nëse më pas nuk do të krijohen borxhe të reja, atëherë do ta kemi shumë më të lehtë që të studiojmë bashkërisht rrugën, sesi do të lirohemi nga borxhet e vjetra, që nuk do t’ju mbeten juve në kurriz, ama janë aty dhe i keni në kurriz për sa kohë do të tregoni që u ndamë nga e shkuara, apo do të tregoni që vazhdon njësoj si në të shkuarën. Nëse vazhdon njësoj si në të shkuarën, sigurisht që kjo nuk do të jetë e mundur. Që do të thotë se edhe në ligj, edhe në planin e reformës, ne nuk i kemi vënë të gjitha ndërmarrjet me të ardhme të parashikuar njësoj. Në këtë proces do ketë ndërmarrje që do të bëjnë sukses dhe ndërmarrje që nuk do të bëjnë sukses. Ato ndërmarrje nuk do t’i lëmë më në administrimin vendor. Do t’i marrim. Për shembull, nesër, ndërmarrja e Shkodrës mund të bëjë sukses dhe mund të kërkojë të marri ndërmarrjen e Lezhës. Pra, këto janë kompani e duhet të fillojnë të zhvillohen si kompani. Kompanitë e ujit në shumë vende, po themi, kompania e ujit në Barcelonë jep shërbime në gjithë botën, në Afrikë, në Amerikën Latine, shkon blen ujësjellës dhe administron ujësjellës.

Fillimi i punës si kompani do të sjellë në të ardhmen, jo shumë të largët, që një kompani e shëndetshme, që është çliruar nga barra e të shkuarës dhe i ka ripërtërirë plagët e të shkuarës, fare mirë mund të marrë në administrim një kompani tjetër. Kompanie a Malësisë së Madhe, p.sh., mund të marrë në administrim kompaninë e Shkodrës, ose anasjelltas, ose të dyja bashkë mund të bëjnë një kompani të re, që merr nën administrim një pjesë tjetër. Nesër, ujësjellësi i Tiranës mund të shkojë e të marrë ujësjellësin e Sarandës. Kjo është logjika.

Çështja është se ne jemi sjellë me to si ndërmarrje që janë pa zot. Financohen nga shteti, financohen nga vetja, aq sa financohen. Çfarë kemi bërë me ujësjellësit? Fut në punë njerëz. Unë e di që, nëse do flisnin kryetarët e bashkive atë që mendojnë, do thoshin që edhe vetë drejtorin, në të shumtën e herës jua ka sjellë partia, vëre këtë drejtor ujësjellësi, se ky do marrë vota.  Secili nga ju si drejtues vendor ka një detyrim, të vendosi një marrëdhënie të re me këtë ndërmarrje dhe të kërkojë që kjo ndërmarrje të sillet si kompani, duke kërkuar nga çdo drejtor, në radhë të parë, që të bëjë drejtorin e kompanisë, jo drejtorin e partisë, as drejtorin e shtëpisë.

Në proces, të gjitha këto do jenë tema të vështira, por rruga do të na tregojë se kush do bëjë çfarë, në varësi nga sa do arrijë të arkëtojë. “A”-ja është të ndalojmë hemorragjinë. Sepse të gjitha ndërmarrjet kanë një hemorragji të fortë, që vjen nga vjedhja e këtij malli. Këtu fillon. Në momentin që ne sistemojmë këtë, ndalojmë hemorragjinë, atëherë do shikojmë potencialet e çdo trupi për t’u ngritur në këmbë, për të ecur, për të vrapuar, për të kërcyer, në varësi nga sa i fortë është. Sigurisht do vijë radha që ndërmarrje të caktuara do të vazhdojnë të subvencionohen, pasi nuk do të arrijnë dot, për arsye objektive, për masën e vogël, për shpenzimet relativisht të mëdha për shkak të energjisë elektrike e kështu me radhë, por ama, pasi të kenë dëshmuar që detyrën e tyre, të mos ketë një tub që jep ujë për qejf pa pagesë, ta kenë kryer.

Sa i përket energjisë elektrike, nëse ndërmarrja do ishte e shëndetshme, ju mund të bënit kontratën tuaj me furnizues privatë, siç bëjnë plot biznese dhe e kanë. Pavarësisht se çmimi i energjisë është ai që thoni, ju mund të shikoni në treg. Ka plot biznes që energjinë e marrin shumë më lirë, sepse bëjnë marrëveshje me furnizuesit privatë. Në kontekstin që ju jeni, nuk ka mundësi që ta bëni këtë gjë, sepse furnizuesi privat do të thotë që të bëhet pjesë e falimentimit, bashkë me ujësjellësin. Se do thotë po e bëj kontratën, po jap lekët dhe në fund do u thoni, shkoni kërkojani qeverisë se ne nuk kemi lekë.

Borxhi i të shkuarës është aty. Ne nuk falim borxhe, por në varësi nga sjellja financiare e çdo ndërmarrjeje do ndërtohen qasje të ndryshme. Një ndërmarrje që bën sukses mund të ketë qasje speciale për borxhin e saj, sepse tregon që borxhi nuk është rezultat i papërgjegjshmërisë, por është një barrë e trashëguar nga një politikë e tërë e papërgjegjshme shtetërore, lokale, menaxheriale etj.. Ajo që është e sigurt, është që, në rast se kompania fillon dhe jep rezultate e nuk akumulon borxh të ri, me borxhin e kësaj kompanie mund të ketë një sjellje komplet tjetër nga ana e qeverisë, sesa me borxhin e një kompanie që mund të vazhdojë të mendojë se partia do e mbajë me hatër. Asnjë hatër, zero! Nuk mund të vazhdojmë t’i kemi ujësjellësit, organizata partie. Është një mall që i duhet të gjithë qytetarëve, pavarësisht se çfarë janë nga pikëpamja politike dhe ne kemi detyrë t’ia garantojmë.

Shënim: Ky artikull është marrë nga faqja e internetit e kryeministrisë, botuar më 06 Nëntor 2017[:en]

Speech by Prime Minister Edi Rama in the presentation of the water sector reform: Thank you very much for your presence! A presence that proves the simple truth, that in the country’s governing process, and where governing topics are topics of national public interest, there are no party differences between us. Of course, as far as we are concerned, we consider the 61 municipalities as part of the state organisation of this country and the 61 mayors as partners in trying to advance the country’s progressive agenda and to establish the rule of law in each sector.

The truth is that there is a long-standing backwardness in the water sector in Albania. From the fresh after-the-election experience, in all the tours of hearings organized by us, complaints voiced by the citizens throughout the territory on water supply services were a primary concern.

Today, we, as a country, are a living proof of the simple truth that the distinction between developing countries and non-developing countries, between the most developed countries and developing countries is not made by natural wealth, but is instead made by knowledge and the ability to turn natural wealth in an asset for developing the country, for developing the society, and for enhancing our people’s well-being.

We are the second richest country in Europe in water resources and we are the only country in Europe suffering from serious problems with drinking water supply. If we consider water as an essential criterion for our existence, then, Albanians, on the basis of this criterion, in many parts of the country just survive, but do not live a normal life. With the exception of residents of seven cities across the country, in most residential areas, even large ones, people are supplied with running water from the tap for only 4-5 hours. In villages, they do sometimes get just 1 hour of supply per day.

It is unacceptable that even in the middle of the capital we see the gruesome testimony of this long overdue backwardness but, above all, the backwardness of the state itself and of the two tiers of government. Of course, the biggest responsibility lays with the first tier of government, namely with the central government, which for 27 years has failed to find a solution to such a flagrant problem visible to the eyes of everyone. It suffices to just take a look at the terraces of Tirana, to understand the dimension of the situation.

A very detailed study has been made, starting from a database. The data are really shocking. It suffices just it to say that, according to such data, using only 1% of our water resources is enough to guarantee uninterrupted water supply, day and night, to the entire population of the country. Only 1% of the resources we have available. At a time when other countries have no underground water at all and manage to supply water to their population around o’clock, having perfect water supply systems in place.

It is almost 30 years since water has been considered as a free commodity, not as a colossal fortune that can and should be used as a drive towards development and prosperity. A commodity with no owner, because in the whole territory, the power of state on the water sector has not been present at all. We must all be ashamed that water utilities have for years now been turned into employment companies for people having no relation whatsoever to the sector and people who do not give any contribution to the companies, except that they are part of an abrasive, degrading, and destructive process for the companies themselves and for the water resources available to citizens, with all the consequences we all have in mind.

In Albania we use 10 times more electricity than in Germany to bring water into the taps of citizens. In the cost of the water we consume, 40% of it is covered by electricity used for the pumps located in almost every palace, or water supply throughout the country. 12% of the billed energy over a year’s time all over the country goes to produce drinking water, about EUR 30 million a year.

Over the last four years, a lot has been spent, nearly EUR 400 million to build a new water aqueduct, to improve the distribution system, or even for wastewater treatment plants. However, as you yourself can testify, the situation is economically unstable in every single municipality in the country. In every 4 litres of water produced by all this degraded and high cost machinery, only 1 litre is billed. This makes the state subsidize the water supply utilities one year after the other to not let them go bankrupt.

The situation cannot get worse than it is. Only a radical reform with an iron determination, similar to the reform and the determination we had all together in the electricity supply field, could give us the solution to emerge from this bankrupt and agonized system, getting endless investments and giving no significant and potential improvements in the daily lives of citizens in return.

We have passed through all the stages and have, during this time, made researches to identify on how we can best address this issue. I can share another shocking figure with you: the Albanian state, through various governments, has spent money to have in 23 years 27 National Water Strategies, which shows that some of these strategies are simply funded and one had a clue on what was being funded. Their funding was made at conditions of full absence of coordination within the governments themselves. Let alone the strategic documents accompanying the Strategies, which are also a mountain-high pile of papers, which have neither been implemented, and apparently, nor been read by anybody else, but their authors.

We have built an operational plan over all the bitter experience, above all the written strategies, over all consultations we have made and we want, together with all of you, to undertake this colossal work, day by day, to get away with this humiliating position to the country and degrading to the family customers throughout Albania. We cannot accept that the main problem of this country with such a precious wealth to be the inability and unwillingness to turn this natural wealth into tangible quality of life. We cannot accept this, at no cost.

We have built a plan which starts with the public appeal, which I invite you all to repeat for 90 consecutive days. All those who are supplied with water illegally have 90 days to fix their situation. We will not start with penalties. Water theft, just like energy theft, just like any other theft, is punishable under the Criminal Code of the Republic of Albania. But, given all this legacy, which is a mental legacy as well, we find it appropriate to give time to all water consumers to get self-regulated.

In cooperation with the municipality, with the support of the State Police and all other central structures, we will immediately begin cutting illegal connections. But, this will not be accompanied by penalties. For ninety days, whoever gets and seeks to get water afterwards from the water supply system must be self-regulated, should conclude a contract with the respective utility, so that they will not be penalized after 90 days.

Our aim is that within the first 300 days of governance, more or less up until June, we have installed meters to all those who will be self-regulated, or who will afterwards be obliged to be regulated, also applying the penalties, which shall be very severe. The Criminal Code is very clear on this matter.

Within less than a year, the struggle should be focused on the mind-set, change of mind, because, fortunately, just as with electricity, the example is very clear. Not everybody steals water. Not everyone fails to pay. There is a considerable number of regular paying citizens. That share of the population neither can afford to continue paying for those who do not pay, to keep the water utilities running, nor can they be penalized with less supply, because the rest does not pay. The fact that there are regular paying customers in every city, in every area, from the poorest to the richest parts of the country, is sufficient to tell others that you are no different from them and that you have to pay in the same manner as they do.

The national operation for clearing the network from illegal connections and from all those who are in violation of the Criminal Code of the Republic of Albania will start immediately and, on this I would kindly ask all Mayors, all Prefects, all utility directors to repeat each day,  for 90 days, that the operation will be based on the necessity for people to engage with their free in fixing their condition. However, that aside, the operation shall commence immediately.

On February 1, 2018, all those household or businesses customers identified with unlawful connections will be prosecuted and, pursuant to the laws in force, they risk much heavier measures than the water bill, which, for the sake of truth, throughout the country is very low compared to the cost of water production. Also, consumers who have arrears should take measures to offset the unpaid bills before they get disconnected from the service.

As of October 21, service operators across the country have binding orders, to not sign any new contract, if the applicant does not have a water meter. Of course, in this effort, the municipal burden is considerable. It is not the same as in the case of the electricity operation, as in this case municipalities are vested with direct responsibility. On the other hand, even Government’s understanding is special, given that municipalities do not have all the necessary opportunities to operate independently from the Central Government support.

The government shall subsidize not a single penny for any utility not joining this joint effort and not doing its task in this endeavour. If utilities fail to be involved in this operation, they shall get not even a single penny in subsidies. If the utility is involved in this operation, if it does its own job, if the municipality does its job, it is certainly up to the government to support it and to ensure continuity. We can refer to the law blindly, saying this is your job, so do it, because water supply of the population is a complete, shared responsibility, but we are aware of the limited possibilities of municipalities opportunities and of the fact that, in this operation, we are partners. We are in this not to leave responsibilities to each-other, or to blame each-other.

I want to inform you that there are 270 thousand households, or commercial subjects, not currently using water meters. This can no longer be tolerated and everyone should be invited to be self-legalized now, without penalties.

Twenty-five thousand wells are recorded as being opened in the Republic of Albania, of which only 265 have permits. A barbarity on its own, but also a product of a nearly 30-year-old tradition of the state abandoning its powers vis-à-vis this vital need of citizens. By 2018, any customer who uses, or wants to use groundwater, must be licensed to use this common asset. Formalization of all wells meeting the technical conditions and the closure of all wells not meeting such conditions will be part of this operation too. The entire well system will also be controlled by meters.

There is another element for which the Mayors having rivers in their respective municipal territories are more than aware of and have raised it as a concern — namely the story of abusive exploitation and free deviation of the riverbeds. Abuse of rivers has also turned into a major cause of flooding, which, when occurring, cause tens and tens of millions of damage across the country. We want to immediately put a halt to taking inert materials from the rivers, remove the inert nodes deposited on the riverbanks and start the battle against erosion and protection of agricultural land.

Starting from 15 November, all subjects that will be identified on the beds and banks of rivers or lakes with or without water in relevant areas will be prosecuted in accordance with the applicable laws and rules, while their vehicles shall be seized, according to the applicable laws.

In parallel, the Ministry of Tourism and Environment shall launch a national operation, in cooperation with local government units, for cleaning the river beds from inert materials, waste, spills of all sorts of industrial chemicals that damage our ecosystem, affect our health and remain accumulated there for many, many years.

By end of 2018, measures shall be taken to improve this situation in general, by strictly stopping the urban and solid waste streams and preventing untreated industrial waters from reaching the rivers.

In this battle, we consider ourselves together and without any distinction with all of you. Of course, the experience, the daily necessity of the work of mayors, makes you not only partners in the implementation of this massive operation, but you are also welcome to provide any suggestions and concrete ideas in improving the work.

The newly appointed prefects will also be part of this operation, closely coordinating the work between the Government and the mayors, being close to the local government units and ensuring synchronization of our efforts at any moment in addressing any concerns or any situation that requires an ad-hoc intervention.

In this operation, we have also considered the necessity to design a solidarity package for the people in need, just as we did with electricity. But, unlike electricity, it is widely known that water is a commodity that can be much more easily spared by the consumers, because it is not the same as the need for switching on the lights when the night falls.

If, in the most developed countries, in the countries with the highest per capita incomes, in the countries with the highest welfare there is no consumer leaving without making sure that the tap is closed, I do not think we can tolerate drinking water to be used for washing the streets, as happens randomly, in front of commercial units of all cities, starting from Tirana, let alone irrigation of gardens with drinking water and so on.

This is a difficult challenge, but very possible, as we are not in the conditions when we should start charging for a commodity where nobody pays, but we are in the conditions when an important part of the population pays regularly, despite having high income, or lower income. Even in the villages with the lowest supply, not everyone fails to pay; there are plenty who pay for the service. There are many examples, thanks also to the work done by some water supply companies, by some water supply managers, where even the most remote village pays regularly for the water they use. Which means that this is a matter of legality, matter of compliance of each customer’s behaviour with the law and in relation to the obligations to the community.

The Government will fully support every municipality and every water supply utility that will do its job in this operation, but will not subsidize even a single penny for those who will continue with the old deed. Here, I am mainly referring to the water utilities, to the water utility managers who come up with all sorts of reasons and put forward all sorts of justifications to the Mayors, putting them in the position of either to believe their excuses made on no grounds, afterwards trying to find justifications for their own selves, or give up. There is no reason either to believe in endless words, or to give up.

Water managers are not social workers, they have no obligation to generate social policy and they can no longer hide theft and abuse after the word “social”, because the same happens with this sector as with the electricity sector, where, continuously, even as we talk today, we see that there is an internal war within the system for those who abuse with bills, or with their quality as employees of the company. Not to say that it is true that water utility workers often get money in return to illegal connections, because illegal connections can only be linked in the grid by technicians. It is the water utility technicians, the ones who have to take care of the state work, exactly the ones who take bribes in exchange of illegal connections. This is an old story. I have encountered it myself as Mayor of Tirana for a long time, when we were dealing with this issue. My experience as Mayor has also proved me that in this battle, the Municipality and the Mayor never win if they have no support by the Government, police, state structures and other relevant actors that should be involved in this operation.

In this respect, we know our task very well. We will be by the side of every local government unit. On the other hand, the only thing we ask from every local government unit is the outcome in this direction. The more results we get in this endeavour, the more financial support we shall provide, within the capabilities of the state budget, for utility restructuring. It is up to you, Mayors, along with the Municipal Councils, to clear these utilities from the parasites, from the predators, from the people who are there just to receive a salary. Utilities are not employment enterprises and cannot do their job unless they act as a company on the market, if they do not require for the goods they sell the price they have. This is the way to start improving the utility budgets, local government budgets, and getting more budget on investments even from Central Government for this vital sector.

Once again, thank you for the presence!

Question: Have the government though of revising the price of electricity, not as a business price, but another price for the water supply?

Is it possible to reimburse the VAT and electricity debts from former communes? Is there any possibility for the former water utilities to be reimbursed, or do something with the obligations of the former communes?

Prime Minister Rama: When the energy sector reform began, the general trend was, and I am not only talking about the opposition, but also about the ruling majority, and also about internal people working for the reform, was to pardon the unpaid bill. The reason I was against this approach was that forgiveness leads to continuity and asks for other similar acts, while time showed we were right. We, in the process, step by step built a whole set of mitigating mechanisms for those who entered into a full legal framework and showed willingness not to continue the same old story. Relief packages were introduced step by step, which guaranteed facilitation of the burden of the past, but also the continuity of the new line.

I know it for a fact and I find it very clear that if we said the debts are yours and you have to pay them, each mayor would stand up and say, we have no chance of doing anything, because we cannot pay for these debts. That is not what we are saying. What we are saying is a different story altogether. Debts are part of a story that in the first place needs to change our mentality. They are there, no one asks you to pay them today. But, the evaluation on the debt will take place starting from today and onwards.

If, later on, no new debts were accumulated, it would be much easier to study the way ahead together, that is on how we would be released from the old debts, which will not be a burden on your shoulders. However, that said, debts are there, and on your shoulders for as long as you show that you have departed from the past, or show that you continue in the same old experience of the old days. If it continues the same way as in the past, of course it will not be possible. Which means that both in the law, and in the reform plan, we have not provided same foreseen futures for all the utilities. In this process there will be utilities marking success and those not marking any success. Those utilities will not longer be left under local administration. We will take them. For example, tomorrow, Shkodra’s utility can succeed and may seek to take Lezha’s utility under its administration as well. In other words, they are companies and they should start developing as companies. Water companies in many countries, say, the water company of Barcelona provides services around the world, in Africa, in Latin America, buys water utilities there and manages they accordingly.

Starting to work as a company, will bring, in a not too distant future, a situation when a healthy company that has been relieved of the burden of the past and has renewed the wounds of the past can well take another utility under its administration. For example, the utility in Malësia e Madhe, can take under administration the utility of Shkodra, or vice-versa, or both of them can merge into a new company, which takes another utility under administration. Tomorrow, Tirana’s water utility may run the water utility of Saranda. This is the logic.

The matter is that we have treated these utilities as if they belong to no one. They are funded by the state, and are self funded, for as much as they are funded. What did we do to the water works? Employed people. I know that, if Mayors were to talk what they really think, they would say that even the director is appointed by the party, as the party has told them to appoint a certain person as the Director of the utility as he/she is the one to collect more votes. Each of you, as a local government leader, has an obligation, namely to establish a new relationship with the utilities and to ask relevant utility to behave as a company, by asking from each director, in the first place, to act as the director of the utility, not as the party director, or house manager.

In the process, all these will be difficult topics, but the journey itself will tell us who will do what, depending on how much they will collect. The most crucial element is to stop the haemorrhage. Because all utilities have a severe haemorrhage caused from stealing of this commodity. This is the starting point. Once we take care of this element, we stop the haemorrhage, and then we will see the potentials of each body to stand, walk, run, dance, depending on how strong it is. There will certainly be a tendency by certain utilities to continue to get subsidies, as they will not manage to cover their costs, for objective reasons, because of their small size, the relatively large electricity costs and so on, but, they should do so once they have proven that their duty is over with, namely not to have even a single pipeline giving water for free.

Regarding electricity bills, if the utility were healthy, you could negotiate your contract with private suppliers, as is the case with many businesses. You can have a look at the market. There are many businesses buying energy at a much cheaper price, because they make deals with private suppliers. In the context you are in, you are not able to do so, because for the private supplier this would mean becoming bankrupt, thus joining the water utilities. Because they may say we are ready to sign the contract with you and then, at the end, you would tell them to go and talk to Central Government, as you have no money.

Debt of the past is there. We offset no debts, but different approaches will be taken depending on the financial behaviour of each utility. A successful utility may have special access to its debt, because it shows that debt is not a result of its irresponsibility, but is instead a burden inherited from the state’s irresponsibility, both at the central and local government level. What is sure is that if the utility starts to yield results and does not accumulate new debt, the Government behaviour vis-à-vis the debt of the utility would be totally different, as compared to the behaviour vis-à-vis the utility that may continue to think that the party is going to treat it differently. There will be zero tolerance to different treatment! We cannot continue to treat water utilities as party organizations. Water is a commodity all citizens need, regardless of what their political affiliation is and it is our duty to guarantee proper water supply services to them.

 Note: the above article has been translated by SHUKALB from the Albanian version of the article published on the prime minister website on 06 November 2017

 [:]